ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi belgelendirmesi hakkında bilmek istediklerinizi aşağıdaki bölümlerden öğrenebilirsiniz. Standardın tanımından belgelendirme sürecine, geçerlilik koşullarından sertifika doğrulamaya kadar tüm konuları detaylı şekilde ele aldık.
ISO 45001, çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumayı, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemeyi amaçlayan uluslararası iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetim sistemi standardıdır. Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından yayımlanan standart, güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamının sistematik biçimde oluşturulmasını sağlar.
ISO 45001 belgesi, bir kuruluşun işyeri tehlikelerini belirlediğini, İSG risklerini değerlendirip kontrol altına aldığını ve yasal yükümlülüklerine uyduğunu gösteren resmi bir dokümandır. Bu belge, akredite belgelendirme kuruluşları tarafından yapılan denetimler sonucunda düzenlenir.
ISO 45001, 2018 yılında yayımlanarak önceki OHSAS 18001 standardının yerini almıştır. Yüksek seviye yapısı sayesinde ISO 9001 ve ISO 14001 ile kolayca entegre edilebilir. Çalışan katılımı, liderliğin sorumluluğu ve risk temelli düşünme standardın merkezinde yer alır.
ISO 45001, sektör ve ölçek fark etmeksizin her kuruluşa uygulanabilir. İnşaat, üretim, enerji, madencilik, lojistik, sağlık ve hizmet gibi iş sağlığı ve güvenliği riskinin bulunduğu tüm alanlarda değerlidir. Çalışan sayısı fark etmeksizin güvenli bir çalışma ortamı hedefleyen her organizasyon bu standardı uygulayabilir.
Türkiye'de ISO 45001 belgesinin uluslararası geçerliliğe sahip olabilmesi için TÜRKAK (Türk Akreditasyon Kurumu) tarafından akredite edilmiş bir belgelendirme kuruluşundan alınması esastır.
ISO 45001:2018 standardı, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemini etkin bir şekilde kurması için birbiriyle ilişkili temel unsurlar üzerine inşa edilmiştir. Bu unsurlar, çalışan sağlığının ve güvenliğinin sistematik biçimde planlanması, uygulanması ve iyileştirilmesini sağlar.
Liderlik ve Çalışan Katılımı
ISO 45001, üst yönetimin İSG performansından doğrudan sorumlu olmasını ve her seviyeden çalışanın sürece aktif katılımını esas alır. Çalışan görüşü, güvenli iş yerinin temel girdisidir.
Tehlike Tanımlama
Çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal tehlikeler sistematik olarak belirlenir. Tehlikelerin kaynağında ortadan kaldırılması önceliklidir.
Risk Değerlendirme ve Kontrol
Belirlenen tehlikelerin yol açabileceği riskler değerlendirilir ve kontrol hiyerarşisine göre önlemler alınır. Amaç, kazaları ve meslek hastalıklarını oluşmadan önlemektir.
Yasal ve Diğer Yükümlülükler
İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yasal mevzuat ve kuruluşun uyduğu diğer şartlar tanımlanır; uyum düzenli olarak değerlendirilir.
Operasyonel Kontrol
Riskli faaliyetler için güvenli çalışma prosedürleri, izin sistemleri ve kişisel koruyucu donanım kullanımı gibi kontroller tanımlı şekilde uygulanır.
Acil Duruma Hazırlık ve Müdahale
Olası acil durumlar (yangın, kimyasal maruziyet, iş kazası vb.) önceden belirlenir; müdahale planları oluşturulur ve tatbikatlarla denenir.
Performans İzleme ve Sürekli İyileştirme
İSG performansı; kaza, ramak kala ve uygunsuzluk verileriyle izlenir. İç tetkikler ve yönetim gözden geçirmeleri ile sistem sürekli iyileştirilir. PUKÖ döngüsü bu yaklaşımın merkezindedir.
ISO 45001 belgesi, kuruluşlara hem çalışan güvenliği hem de operasyonel ve ticari açıdan çok yönlü katkılar sağlar. Standardı benimseyen bir kuruluş, iş kazalarını azaltırken çalışan memnuniyeti ve kurumsal itibar açısından da belirgin kazanımlar elde eder. Aşağıda bu faydaları iki ana başlıkta inceliyoruz.
Kuruluş İçi Faydalar
- İş kazalarında azalma: Risklerin önceden belirlenmesi ve kontrol altına alınması, kaza ve meslek hastalığı oranlarını düşürür.
- İş gücü kayıplarının azalması: Daha az kaza ve hastalık, devamsızlık ve üretim kaybının azalması anlamına gelir.
- Yasal uyumun güvence altına alınması: İSG mevzuatına sistematik uyum, idari ceza ve yaptırım riskini azaltır.
- Çalışan motivasyonu ve aidiyeti: Güvenli bir çalışma ortamı, çalışan memnuniyetini ve bağlılığını artırır.
- Maliyet kontrolü: Kaza kaynaklı tazminat, sigorta ve üretim duruşu maliyetlerinin azalması sağlanır.
- Güvenlik kültürü: Güvenli çalışma alışkanlığının kurum kültürüne yerleşmesi kalıcı iyileşme getirir.
- Kurumsal hazırlık: Acil durumlara karşı hazırlıklı olmak, olası kayıpları en aza indirir.
Pazar ve Müşteri Tarafında Faydalar
- Kurumsal itibar: Çalışan sağlığına önem veren bir kuruluş imajı, paydaş güvenini güçlendirir.
- İhale ve tedarik avantajı: Kamu ihalelerinde ve kurumsal tedarik süreçlerinde ISO 45001 sıklıkla aranan bir şarttır.
- Uluslararası kabul: Akredite bir kuruluştan alınan belge, yabancı iş ortaklıklarında ve ihracatta kabul gören bir referanstır.
- Müşteri ve iş ortağı güveni: Güvenli operasyon, sözleşme ilişkilerinde güvenilirlik sağlar.
- Rekabet üstünlüğü: İSG performansı, sektörde ayırt edici bir unsur haline gelir.
- Sigorta avantajları: Düşük kaza oranı, bazı durumlarda daha uygun sigorta koşullarına imkan tanır.
ISO 45001 belgesinin sağladığı faydaların düzeyi, kuruluşun standardı ne ölçüde benimsediği ve iş sağlığı ve güvenliği yönetimini günlük operasyonlarına ne kadar entegre ettiği ile doğrudan ilişkilidir. Belgenin alınması başlangıç noktasıdır; asıl değer, sistemin yaşatılması ve sürekli iyileştirilmesi ile ortaya çıkar.
ISO 45001 belgesi almak isteyen kuruluşların, akredite bir belgelendirme kuruluşu tarafından yürütülen yapılandırılmış bir süreçten geçmesi gerekir. Bu süreç, ISO/IEC 17021-1 standardının gereklerine göre planlanır ve uygulanır. Belgelendirme süreci, kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemini hazırlayıp uygulamaya almasının ardından başlar.
ISO 45001 belgelendirme süreci aşağıdaki ana adımlardan oluşur.
Adım 1 — Başvuru ve Sözleşme
Belgelendirme süreci, kuruluşun belgelendirme kuruluşuna resmi başvurusu ile başlar. Başvuru aşamasında kuruluşun faaliyet alanı, çalışan sayısı, operasyonel yapısı ve belgelendirme kapsamı netleştirilir. Bu bilgiler doğrultusunda denetim süresi ve teklif hazırlanır. Karşılıklı mutabakat sağlandığında belgelendirme sözleşmesi imzalanır.
DVN Cert'te bu süreç, online başvuru sistemi (DBYS) üzerinden dijital olarak yürütülür ve başvuru sahibi her aşamada kendi panelinden süreci takip edebilir.
Adım 2 — Aşama 1 Tetkiki (Yerinde Ön Tetkik)
Aşama 1 tetkiki, kuruluşun yerinde gerçekleştirilen bir denetimdir. Bu aşamada baş tetkikçi ve gerektiğinde tetkik ekibi, kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi dokümantasyonunu, organizasyonel yapısını ve süreçlerinin genel işleyişini değerlendirir.
Aşama 1 tetkikinin temel amaçları şunlardır:
- Kuruluşun ISO 45001:2018 standardının şartlarına yönelik hazırlık durumunu değerlendirmek
- İş sağlığı ve güvenliği politikası, hedefler, prosedürler ve kayıtların standardın şartlarını karşılayıp karşılamadığını incelemek
- Faaliyet alanına özgü riskleri ve kritik süreçleri belirlemek
- Aşama 2 tetkikinin kapsamını, süresini ve planlamasını netleştirmek
Aşama 1 sonunda kuruluşa bir rapor sunulur. Bu raporda, Aşama 2 öncesinde giderilmesi gereken bulgular varsa belirtilir.
Adım 3 — Aşama 2 Tetkiki (Belgelendirme Tetkiki)
Aşama 2 tetkiki, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin uygulanmasının yerinde ve kapsamlı olarak değerlendirildiği ana belgelendirme denetimidir. Tetkik ekibi, kuruluşun süreçlerini, kayıtlarını, çalışanlarını ve operasyonel performansını standartta belirtilen tüm maddeler kapsamında inceler.
Aşama 2 tetkiki süresince:
- Süreç sahipleri ile birebir görüşmeler yapılır
- Saha incelemeleri ve operasyonel gözlemler gerçekleştirilir
- Kayıt ve dokümanların standartla uyumu kontrol edilir
- Yönetim sisteminin etkinliği değerlendirilir
- Tespit edilen uygunsuzluklar (varsa) raporlanır
Tetkik sonunda kuruluşa bir kapanış toplantısı yapılır ve tetkik raporu sunulur. Uygunsuzluk tespit edilen durumlarda, kuruluş düzeltici faaliyetleri planlar ve uygular.
Adım 4 — Belgelendirme Kararı ve Sertifika Düzenleme
Aşama 2 tetkiki ve varsa düzeltici faaliyetlerin değerlendirilmesinin ardından belgelendirme kararı süreci başlar. Bu kararı, tetkik ekibinden bağımsız bir Belgelendirme Komitesi veya yetkili karar mercii verir. Standardın tüm şartlarının karşılandığı sonucuna varılırsa, ISO 45001:2018 sertifikası düzenlenir ve kuruluşa teslim edilir.
Belgelendirme kararının tetkik ekibinden bağımsız bir merci tarafından verilmesi, ISO/IEC 17021-1 standardının tarafsızlık şartının bir gereğidir.
Adım 5 — Gözetim Tetkikleri (Yıllık)
ISO 45001 sertifikası, düzenlendikten sonra 3 yıl geçerlidir. Ancak bu süre boyunca iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin standardın gerekliliklerini karşılamaya devam ettiğinin doğrulanması gerekir. Bu amaçla, sertifika süresince yılda bir kez gözetim tetkikleri yapılır.
Gözetim tetkikleri, belgelendirme tetkikinden daha dar kapsamlıdır ancak yine yerinde gerçekleştirilir. Süreçlerdeki değişiklikler, müşteri şikayetleri, iç tetkikler ve düzeltici faaliyetlerin etkinliği gibi konular incelenir. Gözetim tetkikinde ciddi uygunsuzluk tespit edilirse, sertifika askıya alınabilir veya iptal edilebilir.
Adım 6 — Yeniden Belgelendirme (3 Yılda Bir)
Sertifikanın 3 yıllık geçerlilik süresi dolmadan önce, kuruluşun sertifikasını yenilemek istemesi durumunda yeniden belgelendirme tetkiki yapılır. Bu tetkik, Aşama 2 tetkikine benzer kapsamda ve derinlikte yürütülür. Standardın gerekliliklerinin karşılandığının doğrulanması halinde yeni bir sertifika düzenlenir ve sertifika süresi 3 yıl daha uzatılır.
ISO 45001 belgesi süresiz bir sertifika değildir. Belgenin geçerliliği belirli bir süre ile sınırlıdır ve bu süre boyunca kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemini standardın gerekliliklerine uygun şekilde sürdürmesi beklenir.
ISO 45001 Belgesi Kaç Yıl Geçerlidir?
ISO 45001:2018 sertifikasının geçerlilik süresi 3 yıldır. Bu süre, belgenin düzenlendiği tarihten itibaren başlar ve sertifika üzerinde açıkça belirtilir. Ancak 3 yıllık geçerlilik, kuruluşun belgelendirme süreçlerinden tamamen bağımsız olduğu anlamına gelmez. Belge süresi boyunca sistemin etkinliğini doğrulayan periyodik denetimler gerçekleştirilir.
Yıllık Gözetim Tetkikleri
Sertifikanın 3 yıllık geçerlilik süresi boyunca her yıl bir kez gözetim tetkiki yapılır. Bu tetkikler genellikle sertifikanın düzenlenme tarihinden itibaren 12'şer aylık dönemlerde planlanır.
Gözetim tetkikinde aşağıdaki konular değerlendirilir:
- İş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin standart şartlarına uygunluğunun sürdürülmesi
- Bir önceki tetkikte tespit edilen uygunsuzlukların düzeltici faaliyetlerinin etkinliği
- Süreçlerdeki değişiklikler ve organizasyonel güncellemeler
- Müşteri şikayetleri ve memnuniyet ölçümleri
- İç tetkikler ve yönetim gözden geçirme kayıtları
Gözetim tetkikinde ciddi uygunsuzluk tespit edilmesi durumunda sertifika askıya alınabilir veya iptal edilebilir. Bu nedenle kuruluşun belge süresi boyunca sistemini canlı ve işler tutması önemlidir.
Yeniden Belgelendirme (Sertifika Yenileme)
3 yıllık geçerlilik süresinin dolmasına yakın, kuruluş sertifikasını yenilemek istediğinde yeniden belgelendirme tetkiki yapılır. Bu süreç, sertifika süresinin bitmemesi için zamanında planlanmalıdır.
Yeniden belgelendirme tetkiki, ilk belgelendirme tetkikine benzer kapsamda ve derinlikte yürütülür. Sistemin son 3 yıl içindeki performansı, sürekli iyileştirme kayıtları, müşteri memnuniyeti verileri ve standardın güncel şartlarına uyum bütünsel olarak değerlendirilir.
Yeniden belgelendirme tetkikinin başarıyla tamamlanması halinde yeni bir sertifika düzenlenir ve geçerlilik süresi 3 yıl daha uzatılır.
Belgenin Askıya Alınması ve İptali
ISO 45001 sertifikası, aşağıdaki durumlarda askıya alınabilir veya iptal edilebilir:
- Gözetim tetkiklerinin zamanında yapılmaması
- Tespit edilen uygunsuzlukların belirlenen süre içinde giderilmemesi
- İş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin sürdürülmemesi
- Sertifikanın amacı dışında veya yanıltıcı şekilde kullanılması
- Kuruluşun belgelendirme sözleşmesi şartlarına uymaması
Askıya alınan sertifika, belirlenen süre içinde gereken faaliyetlerin tamamlanması durumunda yeniden geçerli hale getirilebilir. Aksi takdirde sertifika iptal edilir ve kuruluşun bu kararı kabul etmesi beklenir.
Sertifika Doğrulama
ISO 45001 sertifikası alan bir kuruluşun belgesinin geçerliliği, sertifika numarası üzerinden online olarak doğrulanabilir. Müşteriler, iş ortakları ve tedarikçiler, kuruluşların sertifika geçerliliğini ilgili belgelendirme kuruluşunun web sitesinden veya TÜRKAK Akreditasyon Belge Doğrulama Sistemi üzerinden teyit edebilir.
DVN Cert tarafından düzenlenen sertifikalar, online sertifika sorgulama hizmetimiz üzerinden anlık olarak doğrulanabilir.
ISO 45001 belgesi nasıl alınır?
ISO 45001 belgesi, TÜRKAK akreditasyonlu bir belgelendirme kuruluşuna başvuru ile başlar; Aşama 1 (ön tetkik) ve Aşama 2 (belgelendirme tetkiki) denetimlerinin ardından bağımsız bir belgelendirme kararıyla tamamlanır. Olumlu sonuçta ISO 45001:2018 sertifikası düzenlenir.
ISO 45001 belgesi kaç yıl geçerlidir?
ISO 45001:2018 sertifikasının geçerlilik süresi 3 yıldır. Bu süre boyunca her yıl gözetim tetkiki yapılır; üçüncü yılın sonunda yeniden belgelendirme tetkikiyle belge yenilenir.
ISO 45001 belgelendirme süreci ne kadar sürer?
Süre; kuruluşun büyüklüğüne, faaliyet alanına ve iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin olgunluğuna göre değişir. Hazırlık düzeyine bağlı olarak süreç genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında tamamlanır.
ISO 45001 belgesini hangi kuruluşlar alabilir?
ISO 45001, sektör ve ölçek fark etmeksizin iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi kurmak isteyen her kuruluşa uygulanabilir. Standardın şartlarını karşılayan KOBİ'ler de büyük kuruluşlar da belge alabilir.
ISO 45001 belgesinin TÜRKAK akreditasyonlu olması neden önemlidir?
Belgenin ulusal ve uluslararası geçerlilik taşıması için TÜRKAK tarafından akredite edilmiş bir kuruluştan alınması esastır. Akredite belge; ihale, tedarik zinciri ve ihracat süreçlerinde tanınırlık sağlar.
İlgili Yönetim Sistemi Standartları
ISO 45001 ile birlikte kuruluşunuza entegre edebileceğiniz diğer yönetim sistemi standartları:
ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi için teklif alın
Online başvuru sistemimizle dakikalar içinde başvurunuzu oluşturabilirsiniz.